● नव दीक्षित लोक, खोडसाळ प्रचार, २२ प्रतिज्ञा आणि आपण

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

    ● नव दीक्षित लोक, खोडसाळ प्रचार,
              २२ प्रतिज्ञा आणि आपण
                   लेख - कैलाश शिंदे

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

परवा तालुक्यातीलच चिंचपूर येथील आप्तेष्टांच्या दशक्रिया विधीच्या निमित्ताने तिथे जाणे झाले, तर दुसऱ्या दिवशी म्हणजे काल आदर्श ग्राम हिवरे बाजारच्या शिवे वर असलेल्या व संपूर्ण हागणदारी मुक्ती मिळवलेले भारतातील पहिले गाव असा लौकिक मिळवून जागतिक स्तरावर झेंडा फडकविलेले वडगाव (आमली) ता. पारनेर जि. अहमद नगर. येथे मित्र महोदयांच्या चुलत्याच्या जल दान विधि निमित्त हजेरी लावणे झाले. तिथे एका सद गृहस्थांचे बुद्ध धम्मावर प्रवचन ऐकण्याचा योग आला. सुरुवातीला ते कुणी बौध्दाचार्य असतील. असा त्यांच्या विषयी समज झाला.

परंतु त्यांच्या प्रवचनात येणाऱ्या सर मिसळी वरून उत्सुकता निर्माण झाली. कार्यक्रम नंतर त्यांच्या विषयी चौकशी केली असता ते जुन्या काळातील एम.डी. डॉक्टर असून ही ग्रामीण भागात व्रतस्थ भावनेने वैद्यकीय सेवा करण्यामुळे तसेच स्वतः ब्राह्मण असुन ही जवळपासच्या दहा - पाच गावातील सर्व जाती धर्मातील सर्वांच्या सुख दुःखात कौटुंबिक भावनेतुन सहभागी होणारे सर्व समावेशक व्यक्तिमत्व असल्याने सर्वांच्या मनात आस्थेचे एक आगळे स्थान निर्माण केलेले व्यक्तीमत्व अशी त्यांची ओळख समजली. त्यांच्यात असलेल्या सदरच्या अंगभूत गुणांमुळे कोणीही शहाणा मनुष्य त्यांचे कौतुकच करील.

तसेच कौतुक मी ही मनापासून करतो. (कारण इतर धर्म - देव - मनुष्याच्या नात्या विषयी बोलतात. तर बुद्ध धम्म माणसाचे माणसाशी असलेल्या प्रेमळ आपुलकीच्या नात्यावर चर्चा करतो, असो.) बोलण्याच्या ओघात त्यांनी 26 देशांचा प्रमुख धर्म असलेल्या बुद्ध धर्माकडे मी कसा आकर्षित झालो, परंतु मला दीक्षा घेण्यासाठी योग्य स्थान भारतात उपलब्ध न झाल्यामुळे थायलँड येथे जाऊन धम्म दीक्षा घेतली. वगैरे सांगत असताना हिंदू धर्म व बौद्ध धर्मावर काही योग्य भाष्य ही केले. पण शेवटी एके ठिकाणी मात्र "बुद्ध हा विष्णूचा अवतार आहे" असे सांगितले. त्यांच्या याच वाक्याने ही पोस्ट लिहिण्यास प्रवृत्त केले आहे. चिंचपूर येथे ही प्रवचनकारांनी कार्यक्रमा नंतर खाजगीत बोलताना हा मुद्दा मांडल्याचे ऐकले. आता अवतार म्हणजे काय? तर...

यदायदाही धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ।।
परित्राणाय साधूनां विनाशायच दुष्कृताम ।
धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामी युगे युगे ।।

ही गोष्ट कुरूक्षेत्रावर गिता सांगताना श्री कृष्णाने स्पष्ट केली. देवाचे असे दहा जन्म झाले असून शेवटचा बुद्धाचा असुन तोच सध्या चालू आहे, अशी हिंदू मध्ये धारणा आहे. गीतेनुसार देव म्हणतात - "धर्माचे रक्षण करण्यासाठी मी अवतार धारण करतो आणि अवनी तलावर जन्म घेतो." पण कोणत्या धर्माचे रक्षण हे मात्र देवाने स्पष्ट केलेलं नाही. ते का केलं नाही हे त्या परमेश्वरालाच ठाऊक! कदाचित भावी काळात जगामध्ये अनेक धर्म निर्माण होणार आहेत. हे त्या काळात श्री कृष्णाला ही माहीत नसावं! तर कुठल्या तरी धर्माचं रक्षण करण्यासाठी परमेश्वर अवतार धारण करतो.

पण ज्या ज्या वेळेस देवानं अवतार धारण केला  त्या त्या वेळेस धर्माला खरेच ग्लानी आली होती का? धर्मावर संकट आलं होतं का? ग्लानिर्भवति भारत नुसार धर्माला ग्लानी भारतातच का येत होती? देवाच्या वामणावताराने मारलेल्या बळीराजाचे पाप कोणते? त्याने असा कोणता कहर माजवला होता? जर बळीराजा दुष्ट होता. व्हिलन होता तर बहुसंख्य बहुजन स्त्रिया आज ही त्याची आठवण काढुन "इडा पिडा टळो, बळीचे राज्य येवो' अशी त्याच्या राज्याची करुणा का भाकतात? यावरून तर त्याचे राज्य न्यायाचे असावे असे दिसते. मग आपल्या अवतारांमध्ये देव गीतेतल्या आश्वासना प्रमाणे किंवा वचना प्रमाणे वागला का? हे प्रश्न कुणाही निष्पक्ष पाती विचारी जनाला विचारात न घेता टाळता येण्या सारखे नाहीत. रामावतार नंतर देवाने दोन अवतार घेतले. कृष्ण आणि बुद्ध!

तिसरा अवतार अद्याप झालेला नाही. देवाने घेतलेल्या सर्व अवतारात राम आणि कृष्ण हे फार श्रेष्ठ अवतार मानले जातात. यातील कृष्णावताराच्या सांगितलेल्या जाणाऱ्या कथेनुसार पाहिले तर देवाने तो अवतार अनार्यांना नष्ट करण्यासाठी नव्हे, तर वैदिक संस्कृतीची घडी स्थिरस्था वर करण्यासाठी आणि आर्यांतील आपसातले संघर्ष मिटविण्यासाठी घेतला होता. होय! श्री कृष्णाने आपल्या आयुष्यात हेच कार्य केलं. त्याच्या अवतारात दोन - चार असुर राजांचा उल्लेख येतो. पण ते फुटकळ स्वरूपाचे आहेत. त्यांनाही श्री कृष्णाने नष्ट केलं, परंतु केवळ त्यांना नष्ट करण्यासाठी श्री कृष्ण अवतार झालेला नव्हता. श्री कृष्ण अवताराचा प्रमुख हेतू तो नव्हता. आर्यांच्या साम्राज्याची घडी व्यवस्थित बसवून देणं. हे या अवताराचं प्रमुख कार्य होतं.

इथे एक महत्त्वाचा प्रश्न निर्माण होतो. तो म्हणजे इतर अवतारांचे सोडा. पण बुद्ध स्वतः अवतार, पुनर्जन्म मानतात का? या प्रश्नाच्या अनुषंगाने आधुनिक प्रबुद्ध महामानव डॉ बाबासाहेब आंबेडकर आपल्या 'बुद्ध आणि त्यांचा धम्म' या ग्रंथात बुद्धाने काय नाकारले यातील अधम्म म्हणजे काय या प्रकरणामध्ये लिहितात, "दैवी चमत्कृतीवर विश्वास ठेवणे म्हणजे अधम्म होय." दैवी चमत्कृतीवादाचे खंडन करण्यात भगवान बुद्धाचे तीन हेतू होते. पहिला माणसाला बुद्धिवादी बनविणे. दुसरा माणसाला स्वतंत्रता पूर्वक सत्याचा शोध लावण्यासाठी सिद्ध करणे. तर तिसरा ज्या भ्रामक समजुती माणसाची शोध घेण्याची प्रवृत्ती मारतात त्यांची उत्पत्तीच नष्ट करणे ही होत. यालाच बुद्ध धम्माचा कर्म (कम्म) सिद्धांत म्हणतात. याच कारणास्तव दैवी चमत्कृतीची पूजा अधम्म मानली जाते.

"ईश्वरावर विश्वास हे धम्माचे आवश्यक अंग नव्हे!" कर्म सिध्दांत किंवा हेतूवाद हा बौध्द धम्माचा केंद्रिय सिध्दांत आहे. हा सिध्दांत विवेकवादाचा पुरस्कार करतो आणि बौध्द धम्म म्हणजे विवेकवाद शिवाय दुसरे काहीही नाही. म्हणून परप्राकृतिक शक्तिची उपासना म्हणजे अधम्म होय. मग जिथे बुद्ध स्वतःच देव - दैवाचे अस्तित्व नाकारतात. नव्हे तो विषय दुर्लक्षित करण्या इतका गौण मानतात. त्या देवाचा ते स्वतः अवतार असण्याचा प्रश्नच शिल्लक रहात नाही. म्हणूनच डॉ बाबासाहेब नागपूरच्या धम्म दीक्षे वेळी आपल्या अनुयायांना २२ प्रतिज्ञा देताना त्यातील ४ थ्या प्रतिज्ञेत लिहितात, "देवाने अवतार घेतला. यावर माझा विश्वास नाही." तर ५ व्या प्रतिज्ञेत सांगतात - "बुद्ध हा विष्णूचा अवतार आहे, हा खोडसाळ प्रचार असल्याचे मी मानतो.

संदर्भ
'बुद्ध आणि त्यांचा धम्म' या पुस्तकातून...
'खपले देवाच्या नावाने' या पुस्तकातून...

◆◆◆

लेखक -
कैलाश शिंदे : पुणे
(लेखक, कवी एवं आंबेडकरी विचारवंत)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

*मधन्यवाद ।

● धर्मांधता आणि पितृसत्तात्मक विचारसारणी आणि आपण

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

        ● धर्मांधता आणि पितृसत्तात्मक
              विचारसारणी आणि आपण

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एक आहे नग्न स्त्रीचं चित्र (Painting : uffizi Museum, Florence) आणि दुसरं शिल्प आहे नग्न पुरुषाचं... मायकल अंजलो नावाच्या जग प्रसिद्ध कलाकाराने साकारलेले नग्न पुरुषाचे शिल्प (Florence, italy) दोन्हीही कलाकृतीं मध्ये नग्नता केवळ निसर्ग दर्शवणारी आहे. त्यात लैंगिक भावना अजिबात नाही.

स्त्रीच्या चित्रातील शरीराचा आकार हा आज - काल जाहिरात, मनोरंजन क्षेत्राने ठरवून दिलेल्या शरीर सौंदर्याच्या निकषात बसत नाही.  मात्र पुरुषाचे शिल्प शरीर सौंदर्याचे निकष घालून देणारे आहे. दोन्हीही कलाकृती एकाच काळातल्या पण चित्र (Painting) मायकल अंजलोच्या काळानंतरचे म्हणजे तो पेंटर मायकल अंजलोला सर्वात लहान (Junior) होता. हे सांगायचं कारण मायकल अंजलोने पुरुषांचे नग्न काढायला सुरुवात करे पर्यंत फक्त बायकांचे नग्न काढले जात. त्यामुळे तो पर्यंत युरोपियन स्त्री शरीर सौंदर्याचे निकष रूढ झाले होते, मायकल अंजलोने प्रथम नग्न पुरुष काढायला सुरुवात केली. म्हणजे तो पर्यंत स्त्री - पुरुषांच्या साचे बद्ध शरीर सौंदर्याचे मापदंड ठरले. पण नव्याने उदयास येणाऱ्या कलाकारांनी पुन्हा तेच मापदंड मोडीत काढण्याचे ही प्रयत्न केले.

मायकल अंजलो त्या काळचा अतिशय बंडखोर कलाकार... पुरुषांचे प्रमाण बद्ध नग्न काढण्या बरोबरीनेच त्याने इतर अनेक नियम मोडायचा प्रयत्न केला. उदा. येशूचे (Jesus's Six Pack Body) सहा विभाग असलेले पिळदार शरीर, दणकट पिळदार स्तन असलेली मदर मेरी (Mother Mary) वगैरे... अर्थात पिळदार स्तनवाली मदर मेरी (Mother Mary) चर्चने नाकारली. पण येशू (Jesus) स्वीकारला. (स्त्री - पुरुष असमानता) मायकल अंजलोला तो नग्न डेविड तर चर्चच्या कळसावर लावायचा होता. पण Nudity is Not Allowed at Holy Church आता कोणी म्हणेल. बघा युरोपात पण धर्मसत्ता पितृसत्ताच मोठी पण नावं मात्र भारतीय समाजाला ठेवायची, तर हा युरोपचा इतिहास आहे. पाच सहाशे वर्ष जुना आहे. मात्र आपल्याकडे हे वर्तमान आहे. म्हणजे ५०० वर्षांची वैचारिक मागास संस्कृती. म्हणून आपल्याला एम. एफ. हुसेन, सआदत हसन मंटो, इस्मत चुगताई, र. धो. कर्वे ह्यांची किंमत नाही.

स्तन दाबण्या, कुस्करण्याचा, उत्तेजना वाढवणारा म्हणून लैंगिक अवयव, किंवा मग बाळाचे पोट भरणारा म्हणून वंदनीय पूजनीय अवयव. लिंग हे केवळ योनीत सरकवण्यास उपयुक्त साधन इतकीच अक्कल असणाऱ्या धर्मांध पितृसत्ताक समाजात प्रत्येक धर्माची, जातीची, कुटुंबाची, खानदानाची इज्जत त्या त्या जाती, धर्म, कुटुंबाच्या बाईच्या योनीत, स्तनात, शरीरात कोंबून ठेवलेली आहे आणि ह्या पितृसत्तेतच वाढलेल्या पितृसत्तात्मक विचारांच्या वाहक असलेल्या आम्ही मूर्ख बायका ही मग स्वतःला खानदान की किमती इज्जत सुखरूप ठेवणारी तिजोरी समजू लागतो आणि स्वतःला अधिक अधिक कुलूप बंद करत जातो. हे सर्व लिहिण्याचं कारण "दिनकर मनवर" ह्यांची एक कविता तृतीय वर्ष बी. ए. (B.A) च्या अभ्यास क्रमातून वगळण्यात आली. वगळण्याचे कारण कवितेत पाण्याचे वर्णन करताना दिल्या गेलेल्या अनेक उपमांपैकी एक उपमा आहे. आदिवासी मुलीच्या स्तनांची त्यामुळे काही आदिवासी संघटनांनी आक्षेप घेतला आहे.

आमच्याच स्त्रियांचे स्तन का? तुमच्या स्त्रियांचे का नाहीत? असा प्रश्न विचारला जातोय. त्यामुळे आता आमच्या स्त्रियांचे, ह्यांच्या स्त्रियांचे, त्यांच्या स्त्रियांचे स्तन अशी स्पर्धा लागलीय. मुळात शिकलेल्या लोकांना कविता नीट वाचून अर्थ बोध होत नसेल तर आपण आजवर नेमकं काय शिकलो? ह्याचा आधी विचार करायला हवा. "आदिवासी पोरीच्या स्तनासारखे जांभळे पाणी" हे किती सुंदर वर्णन आहे? मुळात हे वर्णन पाण्याचं आहे. स्तनांचं नाही. आदिवासी लोक (So called Civilized) लोकांपेक्षा निसर्गाशी जास्त एकरूप झालेले असतात. जे जितकं जास्त नैसर्गिक तितकं निखळ, निर्मळ आणि म्हणून पाण्याचा निखळ, निर्मळ गुण वर्णन करताना तितकंच निर्मळ सुंदर काय असावं? तर आदिवासी पोरीचे स्तन. इथेही "पोरीचे" स्तन, "बाईचे" नाही. ह्याचाच अर्थ लैंगिकतेच्या ही पल्याड अतिशय सुंदर, नाजूक भावना कोवळ्या स्तनांशी जोडलेली असु शकते ना? ही अशी कल्पना करण्याचा कवीला अधिकार नाही का? त्याची अभिव्यक्ती स्वीकारायला नको का? मुळात हे वर्णन कुठल्या ही ठराविक जातीचा अपमान करणारे आहे का? उलट आदिवासी जास्त निर्मळ असल्याचाच निष्कर्ष निघत नाही का?

कुठल्याही सुंदर गोष्टींच्या वर्णनासाठी कधी कुठल्या लेखक, कवी, चित्रकाराला माझे स्तन, डोळे, केस, ओठ, हात, पाय, नितंब, मेंदू, बुद्धी, आणि अगदी योनी जरी आठवली तरी मी तो स्वतःचा सन्मानच समजेन. "कुठल्या" गोष्टीला, "कशाची" उपमा कुठल्या "संदर्भात" दिली जाते. ह्यावर ते लिखाण अपमानकारक आहे की नाही? हे ठरवता येत नसेल तर आपला मेंदू अप्रगत बाल्यावस्थेत आहे. असं समजायला हरकत नाही. नग्नतेचा संबंध फक्त लैंगिकतेशी जोडणं आणि लैंगिकतेला ही अपवित्र समजणं. हे दांभिक आणि भ्रष्ट बुद्धीच लक्षण आहे. धर्मांधता आणि पितृसत्तात्मक विचार माणसाचा मेंदू भ्रष्ट करत माणसाचे माणूसपण संपवतो.

◆◆◆

लेख -
रेश्मा रामचंद्र देवधर (अभिनेत्री)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

धन्यवाद ।

● पितृसत्ताक काळ, स्रियांच्या समस्या आणि स्रियांना घालून दिलेले विनय

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

    ● पितृसत्ताक काळ, स्रियांच्या समस्या
         आणि स्रियांना घालून दिलेले विनय

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

सुरूवातीला भिक्षूनींकडे अंथुरणे पांघुरणे नव्हती. मग त्यांनी काही काळासाठी भिक्षूंची अंथरूणे वापरण्याची परवानगी घेतली. खरं म्हणजे स्त्रीयांच्या शारीर गरजा लक्षात घेता, अपरिग्रहाचा विनय स्त्रीयांना संघ प्रवेशा वेळीच थोडा शिथील करायला पाहिजे होता. मग हा विनय शैथिल्यासाठीचा विषय संघ संसदेत आला. तेही ठिकच झाले म्हणा. विनय पिठकात या बाबतच्या ऐतिहासिक कथेची नोंद तरी झाली. विनय पिठकातील काही विनय हे स्त्रीयांना गौणत्व देणारे आहेत. याबाबत दुमत नाही. पण स्त्रीवादी अभ्यासक आणि काही अर्धवट स्त्रीवादी मात्र आठ गरू धम्माच्याच संदर्भात बुध्दाला पितृसत्ताक ठरवतात.

खरं तर बाबासाहेब आंबेडकर आणि धर्मानंद कोसंबी यांनी स्पष्ट केल्या प्रमाणे 'स्त्रीयांना संघ प्रवेश दिल्याने संघ हजार वर्षे टिकण्या ऐवजी पाचशे वर्षेच टिकेल' हे तथागतांच्या तोंडी घुसडून बुध्दानंतर चारशे वर्षात फाटाफुट झालेल्या संघाचे खापर स्त्रीयांच्या माथी मारण्यासाठी पुरूष भिक्खुंनी केलेली ही चालबाजी आहे. या मताला दुजोरा देणारे महत्त्वाचे अभ्यासक म्हणजे सी. ए. एफ. (C.A.F.), डेव्हिड, आय.बी. हाॅर्नर आणि एलिसन बॅन्क फिन्ली असो. एवढं मात्र खरं की - स्त्रीयांच्या संघ प्रवेशाने संघाचे विनय मात्र स्त्रीयांच्या शारीर गरजानुसार शिथील करण्यात आले. आज आपण स्त्रीयांच्या मासिक पाळीच्या संदर्भाने झालेल्या विनय दुरूस्तीचा विचार करणार आहोत.

ऋतूमती भिक्षूणी गादीवर, आसणावर, बसायच्या, झोपायच्या. आंथुरणे, आसणे रक्ताने भरत असत.  (कारण संघ प्रवेशीत भिक्खुनीं सुध्दा किमान कपडे जवळ बाळगण्याची मर्यादा पाळत.) तथागतांना ही बाब समजली. तेव्हा त्यांनी म्हटले - 'अनुमतीने देतो की, अवसथ चिवर वापरण्याची'. "अवसथ चिवर" म्हणजे मासिक पाळीत वापरावयाचा जादाचा कपडा. अवसथ चिवर पण रक्ताने भरत असे. तथागतांना ही बाब समजली. तेव्हा त्यांनी म्हटले - 'अनुमती देतो की, 'अणि चोळाची'. 'अणि चोळ' म्हणजे 'रक्त शोषक'. म्हणजे जादाच्या कपड्यात रक्त शोषून घेणारा कापूस, वा सूत घालण्याची. 'अणि चोळ' पडून जात असे. तथागतांना ही बाब समजली तेव्हा त्यांनी म्हटले, 'अनुमती देतो की, दोरीने बांधून 'अणि चोळ' वापरण्याची....'

सुताची दोरी भीजून तुटून जाई. तथागतांना ही बाब समजली. तेव्हा त्यांनी म्हटले - 'अनुमती देतो की, 'संवेल्लीय' वापरण्याची म्हणजेच कटी सूत्र अथवा कंबर पट्टा वापरण्याची. आज ही खेडेगावात ज्या महिला 'निकर' म्हणजे चड्डया घालत नाहीत. त्या कमरेला दोरी वा सुती कपड्यांची पट्टी बांधतात आणि मासिक पाळीचा कपडा गळून नये. म्हणून नाडी वा दोरीने बांधलेली कपड्यांची ती 'लंबोळी' त्यात खोचतात. या ठिकाणी ही लक्षात घेण्याची बाब की, स्त्रीयांनी हट्टाने संघ प्रवेशाचा अधिकार मिळवला. संघाचे विनय पाळण्याचे आश्वासन ही दिले, मात्र स्त्री शरिराच्या नैसर्गिक गरजा लक्षात घेता हे विनय पाळणे कठीण होते. अनुभवांती तथागतांनी स्त्रीयां बाबतचे विनय शिथील केले. आपण पहातो की - शनी मंदिर असो की, सबरी माला मंदिर स्त्रीयांना मंदिर प्रवेश नाकारण्या मागे मासिक पाळीचे कारण दिले जाते. काही मंदिरात तर मासिक पाळीच्या कारणाने प्रसादाचे लाडू स्त्रीयांकडून न बनवून घेता पुरूषांकडून वा म्हाताऱ्या कडून (वयोवृद्ध व्यक्ती) बनवून घेतले जातात. कोल्हापूर, तुळजापूर देवस्थान बाबत काही खमक्या कलेक्टरांनी या मुद्दावर ठाम भूमिका घेत स्त्रीयांना लाडू बनवण्याची टेंडरं दिलीत. हे सत्यच.

स्त्रीयांना मुक्ती मार्गतला अडथळा मानणे, स्त्रीयांच्या शरीराची घृणा करणे, मासिक पाळीच्या काळात देवळात प्रवेशबंदी करणे अगर घरातील देव घरात मज्जाव करणे. हे आजही राजरोस सुरू आहे. इतकंच काय ही निंदणीय बाब, स्त्रीयांच्या सुध्दा अंग वळणी पडली आहे. घरात असो वा सार्वजनिक धर्म उत्सव प्रसंगी मासिक पाळी हा स्त्रियांचे सीमांतीकरण, बहिष्कृतीकरण करणारी बाब बनते. काही स्त्रीया तर सणवारात अडचण नको, मान पानाला मुकायला नको. म्हणून पाळी पुढे मागे करण्याच्या गोळ्या खातात. त्यामुळे त्यांच्या शरीराला खरं तर धोका निर्माण होऊ शकतो. आज ही पाळी बाबत खुलेपणाने बोलने सुध्दा होत नाही, तिथे बुध्दाच्या संघात स्त्रीयांच्या मासिक पाळीला लक्षात घेऊन विनय शिथील करण्यात आले. ही बाब अतिमहत्वाची आहे.

विनय पीठकात न बदलाता येणारे कठीण विनय सुध्दा पुढच्या काळात बदल्याच्या खूणा दिसतात. प्रशिक्षण काळापुरता पुरूष भिक्खुं संघाचे असलेले नियंत्रण ही नंतरच्या काळात संपुष्टात आणून भिक्खुनी संघावर पूर्णपणे भिक्खुनींचेच अनुशासन प्रस्थापित केले गेले. एलिसन बॅन्क फिन्ली याला भिक्खुनींचे 'सेल्फ गव्हर्नन्स' असे गौरवते. स्त्रीवादी बहीणी जरा 'आठ गरू धम्माच्या' पलिकडे जाऊन विनय पिठक पहातील तर बरे होईल. धर्म आणि धर्मगुरूंनी घृणा केलेल्या, तुच्छ मानलेल्या, ज्ञानबंदी लादलेल्या या पितृसत्ताक वैशाख वणव्यात बुद्धच काय तो गारवा? या बहीणींनो, घ्या जरा विसावा.

तपशील -
१) "बुद्ध आणि त्यांचा धम्म" (बौद्ध धर्मा विषयी संशोधकांची मते)

२) त्रिपिटकापैकी विनय पीठक (स्रियांना घालून दिलेले विनय)

संदर्भ -
१) "स्त्रीवादी आंबेडकरवादी" या पुस्तकातून...

२) "विनय पीठक" या पुस्तकातून...

◆◆◆

लेख -
रमा गोरख (धम्मसांगिनी)
लेखिका, कवियीत्री एवं बुद्ध धम्म अभ्यासक

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

धन्यवाद ।

● डरकाळी फोडून वाघाची (कविता)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

           ● डरकाळी फोडून वाघाची

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

दे लाथाडून २२ प्रतिज्ञा,
तु पोथी पुराण वाचत बस ।
तुझ्या झिंझ्या मोकळ्या सोडून,
त्या देवी पुढे नाचत बस ।।धृ।।

            डरकाळी फोडून वाघाची,
            क्षणार्धात म्याव मांजर होतोस ।
            बा भिमाला दुर सारून,
            देवांना जवळ करून घेतोस ।।१।।

अरे विचार काय करतोस,
खुशाल घरात गणपती बसव ।
अन देवीचा उदो उदो करत,
तिच्या समोर मुरूळ्या नाचव ।।२।।

            नको करूस सविनय जय भिम,
            जय अंबे माते म्हणत बस ।
            दर दिवशी वेगवेगळे सोंग घेऊन,
            नव रात्रीत तु नाचत बस ।।३।।

लाव कुंकू, लाव हळद,
जेजुरीचा भंडारा सुध्दा उधळ ।
सतरा पिढ्या सुधारल्या नाही,
आता तुझी पिढी तर सुधर ।।४।।

           येतोय तुला राग माझा,
           तो मी फाट्यावर मारतो ।
           मी देवी देवता पुजत नाही,
           मी फक्त बा भिमाला मानतो ।।५।।

कवी -
प्रतीक पाटील (पवई, मुंबई)
"लेखक, कवी एवं आंबेडकरी विचारवंत"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

धन्यवाद ।

● चला बौद्ध धर्माचे अनुसरण करूया.

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

     ● चला बौद्ध धर्माचे अनुसरण करूया.
                  लेख - उमेश गजभिये

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

"बाबासाहेबांचे बौद्ध धर्म (धम्म) दीक्षा हे साध्य नव्हे." असा आरोप अनेक वर्षांपासून समाजातील स्वतःला आंबेडकरी समजणारे बामसेफवादी, मूलनिवासीवादी, बहुजनवादी, दलितवादी लोक म्हणतात. याचाच असा अर्थ निघतो कि - बाबासाहेबांनी घेतलेला बौध्द धर्म हा साध्य म्हणजेच सिद्धता किंवा साबित करणे. याबाबत नव्हता तर तो कुचकामी होता. बाबासाहेबांचा सर्व लढा हिंदू धर्माच्या पवित्र मानणाऱ्या शास्त्रा विरोधात व हिंदू धर्माच्या विरोधात होता व अस्पृश्य लोक, वंचित लोकांच्या हिंदू धर्माच्या गुलामगिरीतून मुक्तते करिता होता व हे परिवर्तन बौद्ध धर्माच्या स्वीकारल्या मुळेच होऊ शकते. हे बाबासाहेबाना माहित होते व त्यामुळे हा लढा धर्म परिवर्तन करिता होता.

१९५० च्या संविधानामुळे अस्पृशांची सर्व प्रश्न सोडवल्या गेले होते व सर्व भारतीयांना मूलभूत अधिकार व कर्तव्य निश्चित करण्यात आली. त्यामुळे संविधानामुळे जर अस्पृशांचे सर्व प्रश्न सुटले असते. तर बाबासाहेब हे "बौध्द धर्म" घेण्याच्या भानगडीत कशाला पडले? त्यांनी व त्यांच्या अनुयायांनी हिंदू धर्मातच राहायला पाहिजे होते. मग बाबासाहेबांनी बोध्द धर्म का घेतला? हे समजून घेणे महत्वाचे आहे. बाबासाहेबांचे आयुष्यभरातील तत्वज्ञान हे बौध्द धर्म सोडून होते काय? आज इतरांचा बौध्द धम्म (धर्म) व बाबासाहेबांचा बौध्द धम्म (धर्म) समजणे आवश्यक आहे.

काय आज भिक्खू संघ बाबाबासाहेबांनी सांगितलेला बौध्द धर्म अनुसरतात? त्रिरत्न बौद्ध महासंघाचे संघरक्षित, दलाई लामा व इतर राष्ट्रातील बौध्द हे बाबासाहेबांनी सांगितलेला बौध्द धर्म अनुसरण करतात काय? त्रिपिटक यातील बौध्द धर्म बाबासाहेबांना मान्य होता काय? मग बाबासाहेबांनी आम्हाला कोणता बोध्द धर्म दिला? बाबासाहेबांचा बौध्द धर्म व दुसऱ्या बोद्धांचा बौध्द धर्म काय सारखा आहे? या सर्वांचे उत्तर आपले लोक देतील, अशी आशा बाळगतो.

दलित, मूलनिवासी, बामसेफवादी, बहुजन किवा रिपब्लिकन हे सर्व काय हिंदू धर्मात राहून स्वतः ला 'आंबेडकरी चळवळ' म्हणू शकतात काय? आंबेडकरी तत्वज्ञान काय बुद्धाला सोडून आहे? बाबासाहेबांचे तत्वज्ञान हे बुध्द प्रणीत आहे. त्यामुळे ते स्वीकाराचे असेल तर अबौद्ध राहून स्वीकारता येत नाही. त्याकरिता बौध्द धम्म स्वीकारावा लागेल.

◆◆◆

लेख -
उमेश गजभिये
(लेखक, कवी एवं आंबेडकरी विचारवंत)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

धन्यवाद ।

● १४ ऑक्टोबर की अशोक विजया दर्शमी?

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

               ● १४ ऑक्टोबर कि
                 अशोक विजया दशमी?

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

बाबासाहेबांनी धम्म क्रांतीसाठी १४ ऑक्टोबर हा दिवस का निवडला? ह्या संदर्भात संशोधन करत असता आपल्याला बाबासाहेबांनी लिहिलेल्या पंत्रांचा आधार घ्यावा लागतो. त्यात पहिले पत्र हे दादासाहेब गायकवाड ह्यांना ७ सप्टेंबर १९५६ रोजी पाठवलेले पत्र मार्गदर्शनीय आहे. त्या पत्रात बाबासाहेबांनी धम्म दीक्षा सोहळ्याची तारीख अंतिम केल्याचा संदेश देतात. त्या पत्रात बाबासाहेब काय म्हणतायेत? हे बघूया.

"प्रिय भाऊराव, आपले ता. ४/९/५६ चे पत्र मिळाले. माझ्या पोटात काहीसा बिघाड झाला असल्याने माझा सर्व कार्यक्रमच मला बदलाने भाग पडले. आता ठीक आहे. डिसेंबर पर्यंत तरी मी मुंबईस येण्याच्या विचारात नाही. दसरा सीमोल्लंघनाच्या दिवशी बौद्ध धर्माची दीक्षा घेण्याचे मी निश्चित केले आहे. नोव्हेंबर मध्ये मी नेपाळ मध्ये (कांडमांडूला) होणाऱ्या जागतिक बौद्ध परिषदेला जाणार आहे. त्यामुळे राजकीय कार्य करायला मला काही फुरसत नाही."

ह्या पत्रात "दसरा सीमोल्लंघन" हा असा महत्वाचा उल्लेख केलेला आढळेल. याच प्रकारे संदेश वजा पत्र त्यांनी, २६, अलीपूर रोड, दिल्ली येथून ता. २३ सप्टेंबर १९५६ रोजी "प्रबुद्ध भारत" च्या संपादकांना पाठवलेले आणि ते प्रबुद्ध भारतच्या दिनांक २६ सप्टेंबर ५६ च्या अंकात छापलेले आढळेल. त्या काय म्हणतायेत बाबासाहेब हे बघूया.

"बौद्ध धर्म स्वीकारण्याचा दिवस आणि ठिकाण मी आता निश्चित केले आहे. येत्या दसऱ्यास तारीख १४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी नागपूर येथे मी धर्मांतर करणार आहे. या दिवशी सकाळी ९ ते ११ वाजता माझा धर्म दीक्षा विधी समारंभ होईल व संध्याकाळी माझे सर्व लोकांसाठी जहि व्याख्यान होईल."

- बी. आर. आंबेडकर
२३ सप्टेंबर १९५६

ह्या दोन्ही पत्रात बघितले तर दोन गोष्टी आढळतात. पहिल्या पत्रात दसरा सीमोल्लंघन तर दुसऱ्या पत्रात सीमोल्लंघन ह्या शब्दाला चाट देऊन फक्त दसरा आणि त्यापुढे तारीख १४ ऑक्टोबर १९५६. तर मुद्दा असा उरतो कि - बाबासाहेबांना खरच धम्म दीक्षा सोहळा म्हणजे धम्म क्रांती हि दसऱ्याला करायची होती का? तर उत्तर हे नाहीच भेटणार, त्यासाठी बाबासाहेबांनी बुद्ध जयंती १९५६ ला आपल्या अनुयायांना दिलेल्या संदेशाचा मजकूर मार्गदर्शनीय आहे. काय आहे हा संदेश? ते हि बघूया.

"मी मागे जाहीर निवेदन काढून येत्या वैशाख पौर्णिमेला धर्मांतर करण्याचा माझा मनोदय जाहीर केला होता. त्या प्रमाणे अस्पृश्य समाजातील व इतर वर्गीयांपैकी शेकडो लोक धर्मांतर करण्यास तयार झाले आहेत, हे ऐकून मनाला समाधान वाटते व धर्मांतर करण्यास तयार झालेल्या सर्व लोकांचे मी मनापासून अभिनंदन करतो. तुमची सामुदायिक धर्मांतराची इच्छा पूर्ण व्हावी, म्हणून मी अनेक ठिकाणी दौरा ही काढणार आहे.

असे आश्वासन देत ते पुढे म्हणतात -
"आपणा प्रमाणेच माझ्याकडे उत्तर भारतीयांची हि शेकडो पत्रे आली आहेत. त्यांच्या शाखा स्थापून त्या मार्फत प्रचंड बहुसंख्येने धर्मांतरास योग्य तो अवसर सर्वांना मिळावा. यासाठी आपले धर्मांतर चार - पाच महिने पुढे ढकलावे. अशी त्यांनी विनंती केल्या वरून मी माझे धर्मांतर येत्या ऑक्टोबर महिन्यात करण्यात योजिले आहे. आपण इतके दिवस थांबलात. तसे काही दिवस अजून थांबाल अशी आशा बाळगतो. येत्या वैशाख पौर्णिमेस सर्वांनी गतवर्षी प्रमाणेच २५०० वी बुद्ध जयंती साजरी करावी." ह्या निवेदनातून दोन गोष्टी प्रकर्षाने जाणवतात.

१. बाबासाहेबांनी सुरुवातील २५०० वी बुद्ध जयंती ह्या दुर्मिळ पर्वणीला आपले धर्मांतर करण्याचे योजिले होते.

२. परंतु नंतर लोकांनी केलेल्या विनंती वरून त्यांनी तो बेत ऑक्टोबर महिन्या पर्यंत पुढे ढकलला.

ह्यात बाबासाहेबांनी लोकांची सोयच बघितेलेली दिसते नाकी कोणता मुहूर्त. हे असे असताना आज ५८ वर्ष नंतर देखील आपण गोंधळी अवस्थेत आहोत कि बाबासाहेबांनी केलेल्या धम्म क्रांती दिनाचे दिव्य स्मरण कधी करायचे? : १४ ऑक्टोबर कि अशोक विजयादशमी?" ह्यात अडकलोय. ह्या प्रश्नच मागोवा घेताना सर्व प्रथम अशोक विजयदशमी नेमकी काय आहे? हे पाहावे लागेल.

अशोक विजयदशमी म्हणजे सम्राट अशोकाने कलिंग युद्ध जिंकले आणि त्या नंतर तो दिवस अशोक विजय दशमी म्हणून साजरा केला जाई. असे ढोबळ मानाने बिन काही ऐतिहासिक संदर्भ घेता मानले जाते. दसऱ्याला येणारी विजयादशमी हि तिथी नुसार असते, त्यात विजया हे दुर्गेचे नाव आहे आणि दशमी हि तिथी आहे. म्हणजे घटस्थापणे नंतर बरोबर ९ दिवसा नंतर दहाव्या दिवसाला येणारी तिथी म्हणजे दशमी.

आता कलिंग युद्ध हे ९ दिवस चालले होते आणि दहाव्या दिवशी म्हणजे दशमीला अशोकाने युद्ध जिंकले असं रेकोर्ड करून ठेवणारी कोणती तिथी आहे आणि तिचा इतिहासात कुठे संदर्भ तरी मिळतो का? सम्राट अशोकाचा इतिहास शिला लेखांतुन आणि प्रस्तराभि लेखांतुनच मिळतो, तेच अशोकाच्या इतिहासाचे Authentic संदर्भ मानले जातात. असा एखादा कोणता शिलालेख व प्रस्तराभि लेख आहे का? ज्यातुन आपण म्हणु शकु कि - अशोक कालीन लोकं अशोक विजयादशमी साजरी करत होते?

कलिग युद्धा संबधी गिरनार आणि शहाबाजगढ येथील तेरा नंबरचे प्रस्ताराभि लेख अभ्यासनीय आहेत. त्यातील गिरनारच्या प्रस्ताराभिलेखाच्या प्रारंभी येणाऱ्या ओळींचा अनुवाद असा देत येईल.

१. राजा कडून कलिंग जिंकले गेले. अप (हृत) तिथे एक लाख मारले गेले आणि बहुतांश मेले. त्या नंतर सांप्रत काळी कलिंग जिंकून घेतल्यावर धर्माचा तीव्र उपाय.

२. देवनाम प्रिय अनुताप (कलिंग) जिंकून (जो) जनतेचा वध, मरण अथवा अपहरण झाले ते देवनाम प्रियच्या मते अतीव दुखः प्रत आणि गंभीर होय.

शाहबाजगड च्या प्रस्ताराभि लेखात सुद्धा थोड्या फार फरकाने हेच कथन केलेले आहे. ते डॉक्टर राजबिल पांडेय यांच्याच शब्दात सांगणे होताचे ठरेल.

१. अष्ट वर्षभिशिक्त देवानां प्रिय प्रियदर्शी राजा द्वारा कलिंग जीता था. डेढ लाख प्राणी (मनुष्य) वहासे अपहृत, एक लाख हत और उसासे कई गुणा मृत हुये.

२. उसके पश्चात आज जिते हुए कलीगमे देवानां प्रिय द्वारा प्रचुर धर्म का व्यवहार, धर्मका प्रेम तथा धर्मका उपदेश. (किया गया है) कलिंग पर विजय करके देवानां प्रिय को अनुताप (पश्चाताप) है.

आता, कलिंग विजय नंतर सम्राट अशोक जर पश्चाताप पद्घ असेल तर त्याच्या नावाने "विजय दशमी" आपण साजरी करणे उचित ठरेल काय? आणि तसे करणे त्याला तरी रुचले असते काय? कारण त्यानेच मागे आपल्या एका अभिलेखात. लोकांनी आपला अमुल्य वेळ कर्मकांडात आणी समारंभात वाया घालवू नये. असं उपदेश केला आहे. मग सांगा बघू! सम्राट अशोकाच्या नावाने विजयादशमी साजरी करणे उचित ठरेल काय?

आता आपण विचार करू शकतो ज्या अशोक विजय दशमीचा उल्लेख बाबासाहेबांनी न कधी आपल्या पत्रात केला न कधी आपल्या भाषणात तसेच अशोकाने देखील असला काही सन उत्सव करा. अश्या आज्ञा दिलेल्या नाहीत तर मग धम्म दीक्षेच्या पूर्वी 'विजयादशमी' अथवा 'अशोक विजयादशमी' असं शब्द प्रयोग कुणी केला? ह्या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी आपल्याला धम्म दीक्षेच्या इतिहासाकडे डोकावे लागले आणि त्यात डोकावल्या नंतर आपल्या असे लक्षात येईल. धम्म दीक्षेच्या इतिहासात दोन प्रवाह सुप्तपणे कार्यरत होते.

एक म्हणजे बाबासाहेब आणि दुसरे वामनराव गोडबोले. भारतीय बौद्ध महासभेच्या स्थापणे अगोदर वामनराव गोडबोले ह्यांच्या अधिपत्या खाली "बुद्धदूत सोसायटी" या नावाची कार्यरत होती. परंतु नंतर धम्म दीक्षा सोहळ्यासाठी डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अधिपत्या खाली "भारतीय बौद्धजन समिती" हि संस्था स्थापन करण्यात आली. त्यामुळे वामनराव गोडबोलेंना त्यांची संस्था बंद करून बाबासाहेबांच्या नवीन संस्थेची पताका आपल्या खांद्यावर घ्यावी लागली. त्याच प्रतिक म्हणजे दिनांक २१ सप्टेंबर १९५६ रोजी त्यांनी "भारतीय बौद्धजन समिती" याच मराठी नावाने, तिचा चिटणीस म्हणून काढलेले 'मास कन्वर्शन' विषयीचे काढलेले इंग्रजी पत्रक. त्या पत्रकात वामनराव गोडबोले हे बाबासाहेबांनी वापरलेल्या "दसरा सीमोलंघन" ह्या शब्दाचा पर्याय म्हणून 'विजयादशमी' या नव्या शब्द संहितेचा प्रथम च वापर करताना दिसतात.

त्या नंतर धम्मदीक्षेच्या कार्यक्रमाचा तपशील सांगण्यासाठी वामनराव गोडबोले यांनी समिती द्वारे छापलेल्या पहिल्या पत्रिकेत ‘सामुदायिक धर्मांतर कार्यक्रम पत्रिका' जाहीर केलेली आहे. ती अशी कि - "शनिवार ता. १३/१०/५६ रोजी सायंकाळी ५ ते ८ परित्राण, ८ ते १० महाबोधी सोसायटीचे जनरल सेक्रेटरी, श्री. डी. वलिसिन्हा यांचे भाषण; आणि भगवान बुद्धाचे चरित्र व भारतातील प्रसिद्ध बौद्ध स्थळे यावर म्याजीक ल्यानटर्न शो."

त्यानंतरच कार्यक्रम पुढे नमूद करता वामनराव गोडबोले म्हणतात - "रविवार ता. १४/१०/५६ (अशोक विजयादशमी) सकाळी ८ ते ११ परमपुज्य डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर व सौ. माईसाहेब आंबेडकर आणि इतर दीक्षार्थीची पुज्य भिक्षु चंद्रमणी महास्थवीर यांच्या हस्ते बौद्ध धर्म दीक्षा."

इथे, डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या बुद्धिवादाला न पटणारा असं 'परित्राण' पाठाच्या कार्यक्रमाचा उल्लेख झाला आहे. अशा वेळी डॉक्टर आंबेडकरांनी आपल्या 'बुद्ध आणि त्यांचा धम्म' या ग्रंथात पूजा विधी नि कर्मकांड विषयक नमूद केलेले विचार आठवतात. 'धम्मात प्रार्थना, तीर्थयात्रा, कर्मकांड, विधी अथवा यज्ञ यांना स्थान नाही. (IV:I:6:4) त्यामुळे धार्मिक असलेल्या वामनराव गोडबोले यांच्याकडेच या कार्यक्रम पत्रिकेच्या विषयाचे श्रेय जाते. आणि त्यांनीच या कार्यक्रम पत्रिकेत 'अशोक विजया दशमी' हा शब्द प्रयोग टाकला आहे आणि तो कसा? तर कंसात! बाबासाहेबांना आवडेल न आवडेल, या भीतीने!

अर्थात - धम्मदीक्षा समारोहाच्या इतिहासात 'अशोक विजयादशमी' या शब्दाला स्थान डॉक्टर आंबेडकरांनी दिलेले नाही. ते श्रेय या सामोरोहाचे चिटणीस वामनराव गोडबोले यांचे आहे, याद वाद नाही. अशोक विजयादशमी हि दर वर्षी दसऱ्याला येते. दसरा हा सन तिथीनुसार पंचांगतून काढावा लागतो. म्हणजेच ह्या वर्षी दसऱ्या नुसार धम्मचक्र प्रवर्तन दिन साजरा केला तर हा धम्मक्रांती दिन पुढच्या वर्षी कधी साजरा करावा. हे बघण्यासाठी आपल्याला पंचांग बघावा लागतो. म्हणजेच ज्या दिवशी तुमची धर्मांतर अर्थात तुमचे मुल्यांतर केले त्याच दिवसाचे दिव्य स्मरण कधी करायचे हे बघण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या जुन्या धर्माच्या मूल्यांकडे जावे लागते.

ज्या बौद्धिक गुलामगिरीतून आपल्याला बाबासाहेबांनी बाहेर काढले आणि ज्या दिवशी काढले त्या दिवसाचे दिव्य स्मरण कधी करावे? हे बघण्यासाठी आम्हाला पुन्हा बौद्धिक गुलाम व्हावे लागते. इतकी पंगु आणि मानसिक अपंग, बौद्धिक गुलाम झाल्या सारखी हि अवस्था बघून येथला माणूस बंड का करत नाही? हे आमचे म्हणणे आहे. हि फार मोठी शोकांतिका आहे.

मित्रांनो, आपल्याला हि गुलामगिरी झटकावीच लागेल. बाबासाहेबांनी सुरुवातीला २५०० व्या बुद्ध जयंती ह्या दुर्मिळ पर्वणीला आखलेला आपला धर्मांतराचा बेत लोका खातर पुढे ढकलला ह्यात त्यांनी लोकांची सोयच बघितली होती. हे आपल्याला माहित आहे. पण त्या नंतर त्यांनी आपल्या दोन पत्रात दसरा सीमोल्लंघन आणि त्यानंतरच्या पत्रात फक्त येत्या दसरा १४ ऑक्टोबरला धर्मांतर करणार असे म्हंटले. ह्यात हि लोकांची सोयच बघितलेली आहे.

पहिली गोष्ट "दसरा सीमोल्लंघन" म्हणजे आम्ही दसऱ्याला धर्मांतर करून सीमोल्लंघन करणार म्हणजे जुन्या धर्माला तिलांजली देवून नवीन धर्म स्वीकारणार आणि दुसरी गोष्ट दसरा १४ ऑक्टोबरला धर्मांतर करणार म्हणजे १४ ऑक्टोबरला रविवार असल्याने परत हि लोकांची सोयच तसेच नुसता रविवार असून आपल्या लोकांना उपयोगाचे नाही. कारण त्या वेळी अस्पृश्य बहुतांश जवळ पास सगळे हे कामगार, मजूर होते. म्हणजे हत्यार वापरून काम करणारे होते. तर दसऱ्याला कोणताही मालक आपला मजुरांना हत्यार वापरू देणार नाही. हे त्रीकाल बाह्य सत्य आहे. म्हणजेच सरळ सोट सर्व अस्पृश्यांना हि सुट्टीच असणार ह्यात काही शंका नाही. हेच ते लोकांच्या सोयीचे औचित्य आहे आणि ते अगदी बरोबर साधले गेले. ह्यात तिळमात्र शंका नाही.

"अशोक विजयादशमी" ची टूम एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तार्धात दिनदर्शिकेत, पंचांगात टाकण्यात आलेली आहे. परंतु १९५६ च्या अगोदर इथ कोणते बौद्ध अशोक विजयादशमी साजरी करत होते? हेच सांगता यायचे नाही. बाबासाहेबांच्या च शब्दात सांगायचे झाले तर ते म्हणतात - "वास्तविक, १९५१ सालच्या खाने सुमारीत तुम्हाला सर्व धर्मीय व पंथाचे लोक आढळतील. पण उभ्या भारतात एक हि बुद्ध धर्मीय माणूस या खाणे सुमारीत तुम्हाला आढळणार नाही."(मून वसंत आणि इतर : उक्त ग्रंथ, उक्त खंड , पृष्ठ : ४६९)

हि टूम टाकण्या मागे बौद्ध धर्माला हिंदू धर्माचीच एक शाखा ठरविण्याचा प्रयत्न असावा, हे आपण नाकारून शकतो काय? खर तर डॉक्टर आंबेडकरांना धर्मांतर हवे होते ते कुठल्याही एका तारखेसाठी नव्हे; तर मानवासाठी आणि पर्यायाने ते त्यांना मानवी मुक्ती साठी हवे होते. म्हणजेच त्यांचे धर्मांतर हे कोणत्या तारखेसाठी अडले नव्हते तर मानवांसाठी अडले होते. त्याची तारीख ठरवण्यासाठी ते मानवी सोयच पाहत होते. म्हणूनच म्हणावे लागते कि, त्यांचे नाते तारखेशी नव्हते, तर धर्मांतराशी होते. या विशिष्ठ परिस्थितीत आपणाला मान्यच करावे लागेल कि त्यांना कुठल्याही विशिष्ठ तारखेसाठी धर्मांतर नको हवे होते; तर त्यांनी धर्मांतरासाठी सुयोग्य तारीख हवी होती आणि तशी सोय व संधी ते पाहत होते.

मित्र हो, आपल्या समाजात आमुलाग्र क्रांती घडवून आणणाऱ्या त्या महान अशा धर्मातीत (सेकुलर) क्षणाचे रुपांतर आपण "विजयादशमीत" करणार कि, "चौदा ऑक्टोबर" मध्ये करणार?

बाबासाहेबांनी घडवलेला इतिहास हा धर्मातीत (सेकुलर ) इतिहास असल्यामुळे त्याला भारतीय तिथ्या मिथ्यात न गुंतवता; त्याला त्याच्या कार्य कर्तुत्वाला जागतिक परिभाषा द्या. कारण तो केवळ अस्पृश्यांचा, केवळ भारतीयांचा मार्गदाता नाही. तर सबंध जगाचा मानवी बंध मुक्ततेच्या लढ्याचा अधिनायक होता. त्याची स्मृती सबंध जगाने जपायची असेल तर त्याला तिथी - मिथीच्या संकुचित संदर्भात णा जोखता, त्याला जागतिक कालमापनाच्या परिमाणाने मोजा आणि त्या साठीच चौदा ऑक्टोबर च्या बाजूने उभे राहा. विजया दशमीला तिलांजली वाहा.

◆◆◆

साभार -
"AB Platform" (Community)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

प्रचारक, अनुवादक एवं संकलन कर्ता -
यतिन जाधव (व्यवस्थापक एवं संचालक)
"दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क ऑफ इंडिया"

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

एकदा नक्की भेट द्या.
• दि बुद्धिस्ट सोशल नेटवर्क आँफ इंडिया
Www.FaceBook.Com/BsnetINDIA

• एक रात्र निळ्या पाखराची
Www.FaceBook.Com/NilePAKHARU

• यतिन जाधव फेसबुक अकाऊंट
Www.FaceBook.Com/UatinJADHAV789456123

• मातृ संघटनेत सहभागी होण्याकरिता
Www.SSDIndia.Org

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬

• YATIN JADHAV : 9967065953
• RAMESH BHOSALE : 9773338144
• BSNET HELPLINE : 7738971042
(Use Only One WhatsApp Number)

सादर The Buddhist Social Network Of India : WhatsApp Group वर (ADD) सहभागी व्हायचे असल्यास मेसेजने संपर्क करा.

धन्यवाद ।